Luật Báo chí 2025: Tư duy đổi mới toàn diện trong thời đại công nghệ số

Việc ban hành Luật Báo chí năm 2025 không chỉ đơn thuần là sửa đổi, bổ sung các quy định của Luật Báo chí năm 2016 mà còn thể hiện tư duy đổi mới toàn diện trong quản lý hoạt động báo chí trước những thay đổi sâu sắc của công nghệ số và môi trường truyền thông hiện đại. Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), mạng xã hội, nền tảng số xuyên biên giới và các phương thức truyền tải thông tin mới phát triển mạnh mẽ, đạo luật mới được kỳ vọng sẽ tạo dựng hành lang pháp lý đầy đủ, đồng bộ và hiện đại, vừa bảo đảm quyền tự do báo chí, quyền tự do ngôn luận của công dân theo Hiến pháp, vừa nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và thúc đẩy sự phát triển bền vững của nền báo chí cách mạng Việt Nam.

1. Hoàn thiện hành lang pháp lý cho hoạt động báo chí trên không gian mạng

Một trong những điểm đổi mới nổi bật của Luật Báo chí năm 2025 là mở rộng phạm vi điều chỉnh đối với các hoạt động báo chí trong môi trường số. Nếu như trước đây nhiều loại hình truyền tải thông tin trên Internet chưa được định danh rõ ràng thì nay luật đã chính thức bổ sung các khái niệm như “xuất bản báo chí trên không gian mạng”, “kênh nội dung của cơ quan báo chí trên không gian mạng”, “nền tảng số báo chí quốc gia” và nhiều khái niệm liên quan đến hoạt động truyền thông số.

Việc pháp lý hóa các loại hình báo chí trên môi trường Internet góp phần khắc phục khoảng trống pháp lý đã tồn tại trong nhiều năm, tạo cơ sở để quản lý thống nhất các sản phẩm báo chí phát hành trên website, ứng dụng di động, nền tảng OTT và các kênh truyền thông đa phương tiện khác.

Đặc biệt, trong bối cảnh AI tạo sinh đang phát triển với tốc độ rất nhanh và có khả năng tham gia trực tiếp vào quá trình sản xuất tin bài, hình ảnh, video và âm thanh, Luật Báo chí năm 2025 đã bước đầu đặt nền móng pháp lý cho việc ứng dụng AI trong hoạt động báo chí. Luật giao Chính phủ quy định chi tiết trách nhiệm của cơ quan báo chí khi sử dụng công nghệ này nhằm bảo đảm tính chính xác, khách quan của thông tin, đồng thời phòng ngừa nguy cơ phát tán thông tin sai lệch, xâm phạm bản quyền hoặc quyền riêng tư của tổ chức, cá nhân.

Đây được xem là bước đi tiên phong, thể hiện tầm nhìn dài hạn của nhà làm luật trong việc chủ động thích ứng với xu hướng chuyển đổi số toàn cầu.

2. Quy định rõ hơn các hành vi bị nghiêm cấm, tăng cường bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân

Luật Báo chí năm 2025 cũng có nhiều quy định cụ thể hơn về các hành vi bị nghiêm cấm trong hoạt động báo chí. Theo đó, luật tiếp tục khẳng định nguyên tắc không được xuyên tạc đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách và pháp luật của Nhà nước; không được đăng tải thông tin sai sự thật gây ảnh hưởng đến lợi ích quốc gia, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.

Đáng chú ý, luật đã bổ sung các quy định về bảo vệ bí mật nhà nước, bí mật cá nhân, bí mật gia đình và các loại bí mật khác được pháp luật chuyên ngành bảo vệ. Các quy định này có sự liên kết chặt chẽ với nhiều đạo luật như Bộ luật Dân sự năm 2015, Luật Giao dịch điện tử năm 2023, Luật Cạnh tranh, Luật Quản lý thuế, Luật Luật sư,… và các văn bản pháp luật liên quan.

Việc quy định rõ phạm vi và trách nhiệm của cơ quan báo chí trong quá trình thu thập, xử lý và đăng tải thông tin sẽ góp phần hạn chế tình trạng xâm phạm quyền riêng tư, bảo vệ tốt hơn quyền con người và quyền công dân trong môi trường số.

3. Xây dựng mô hình cơ quan báo chí chủ lực đa phương tiện

Một điểm mới đáng chú ý khác là Luật Báo chí năm 2025 đã chính thức chuẩn hóa mô hình “cơ quan báo chí chủ lực đa phương tiện”. Đây không chỉ là sự thay đổi về thuật ngữ mà còn phản ánh định hướng chiến lược trong phát triển hệ thống báo chí quốc gia.

Trong bối cảnh cạnh tranh thông tin diễn ra ngày càng gay gắt trên phạm vi toàn cầu, việc xây dựng các cơ quan báo chí có quy mô lớn, ứng dụng công nghệ hiện đại và hoạt động trên nhiều nền tảng sẽ giúp nâng cao năng lực truyền thông quốc gia, chủ động định hướng dư luận xã hội, đấu tranh phản bác thông tin sai trái và quảng bá hình ảnh đất nước ra thế giới.

Mô hình này cũng tạo điều kiện để tập trung nguồn lực đầu tư về nhân lực, công nghệ và tài chính, từ đó hình thành những cơ quan báo chí có sức cạnh tranh mạnh mẽ với các nền tảng truyền thông quốc tế.

4. Chuẩn hóa mô hình cơ quan thường trú, tăng phân cấp quản lý địa phương

So với Luật Báo chí 2016, Luật Báo chí 2025 đã có nhiều điểm mới đáng chú ý trong quy định về cơ quan thường trú, văn phòng đại diện và phóng viên thường trú của cơ quan báo chí Việt Nam, theo hướng rõ ràng hơn về mô hình tổ chức và tăng cường vai trò quản lý của địa phương.

Theo luật cũ, quy định chủ yếu tập trung vào điều kiện đặt văn phòng đại diện và cử phóng viên thường trú, nhấn mạnh yêu cầu về trụ sở, thẻ nhà báo, tiêu chuẩn nhân sự, hồ sơ thông báo và nghĩa vụ tuân thủ tôn chỉ, mục đích hoạt động. Tuy nhiên, luật cũ chưa phân định rõ giữa cơ quan thường trú và văn phòng đại diện, cũng chưa giới hạn cụ thể số lượng phóng viên thường trú hoạt động độc lập tại địa phương.

Trong khi đó, luật mới đã phân biệt rõ ba mô hình: cơ quan thường trú, văn phòng đại diện và phóng viên thường trú; đồng thời quy định cụ thể thẩm quyền thành lập theo từng nhóm cơ quan báo chí. Luật mới lần đầu tiên xác định tư cách pháp nhân của cơ quan thường trú, làm rõ cơ chế tổ chức, nhân sự và tài chính; quy định giới hạn số lượng phóng viên thường trú độc lập đối với một số loại hình cơ quan báo chí; và rút ngắn thời hạn thông báo hoạt động xuống còn 10 ngày.

Bên cạnh đó, luật mới tăng cường vai trò kiểm tra, giám sát của UBND cấp tỉnh, cho phép yêu cầu chấm dứt hoạt động khi không đủ điều kiện, thay vì chỉ dừng ở khâu tiếp nhận hồ sơ như trước.

5. Đột phá về tư duy kinh tế báo chí, tạo động lực cho các cơ quan báo chí phát triển bền vững

Một trong những nội dung được đánh giá mang tính đột phá nhất của Luật Báo chí năm 2025 là thay đổi cách tiếp cận đối với kinh tế báo chí.

Nếu trước đây hoạt động tạo nguồn thu của các cơ quan báo chí còn nhiều hạn chế thì nay luật đã chính thức ghi nhận nhiều nguồn thu hợp pháp mới, bao gồm doanh thu từ bán quyền xem, nghe các tác phẩm báo chí; doanh thu từ chuyển giao quyền khai thác tác phẩm; thu từ hoạt động liên kết báo chí; thu từ việc cung cấp dịch vụ sự nghiệp công theo đặt hàng của Nhà nước; và nguồn thu phục vụ phản biện, thẩm định các bài nghiên cứu khoa học.

Việc đa dạng hóa nguồn thu không chỉ giúp các cơ quan báo chí tăng cường khả năng tự chủ tài chính mà còn tạo động lực để đầu tư vào công nghệ, nâng cao chất lượng nội dung và phát triển các sản phẩm báo chí số có giá trị gia tăng cao.

Đây được xem là bước chuyển quan trọng từ tư duy bao cấp sang tư duy phát triển kinh tế báo chí hiện đại, phù hợp với xu hướng quốc tế nhưng vẫn bảo đảm giữ vững bản chất của nền báo chí cách mạng Việt Nam.

6. Tăng cường bảo vệ bản quyền báo chí trong môi trường số

Trong thời đại kỹ thuật số, việc sao chép, chia sẻ trái phép các tác phẩm báo chí diễn ra phổ biến, gây thiệt hại lớn cho các cơ quan báo chí và đội ngũ người làm báo.

Luật Báo chí năm 2025 đã bổ sung nhiều cơ chế nhằm bảo vệ bản quyền báo chí, cho phép cơ quan báo chí yêu cầu cải chính, gỡ bỏ hoặc ngăn chặn việc phát tán trái phép nội dung trên các nền tảng số, kể cả nền tảng xuyên biên giới.

Những quy định này góp phần xây dựng môi trường cạnh tranh lành mạnh giữa báo chí chính thống và các nguồn thông tin trên mạng xã hội, đồng thời bảo vệ thành quả lao động sáng tạo của đội ngũ phóng viên, biên tập viên và cơ quan báo chí.

Bên cạnh đó, việc bảo vệ hiệu quả quyền sở hữu trí tuệ còn tạo nền tảng để phát triển thị trường nội dung số, thúc đẩy mô hình thu phí người dùng và khai thác bản quyền theo thông lệ quốc tế.

7. Những ưu điểm nổi bật của Luật Báo chí năm 2025

Có thể thấy, Luật Báo chí năm 2025 được xây dựng theo hướng đồng bộ với hệ thống pháp luật hiện hành, có tính dự báo cao và phù hợp với yêu cầu chuyển đổi số quốc gia.

Đạo luật đã giải quyết nhiều bất cập tồn tại trong thực tiễn quản lý báo chí nhiều năm qua, đồng thời tạo cơ chế pháp lý để phát triển kinh tế báo chí, bảo vệ bản quyền số, tăng cường trách nhiệm xã hội của cơ quan báo chí và người làm báo.

Đặc biệt, việc hoàn thiện hành lang pháp lý cho báo chí số sẽ giúp các cơ quan báo chí chủ động đổi mới mô hình hoạt động, nâng cao chất lượng thông tin, tăng cường khả năng cạnh tranh và phục vụ tốt hơn nhu cầu tiếp cận thông tin của người dân.

8. Sắp xếp, sáp nhập và tinh gọn hệ thống cơ quan báo chí

Bên cạnh những đổi mới về cơ chế quản lý và mô hình hoạt động, Luật Báo chí năm 2025 cũng tạo cơ sở pháp lý thuận lợi cho việc tiếp tục sắp xếp, tổ chức lại hệ thống cơ quan báo chí theo hướng tinh gọn, chuyên nghiệp và phù hợp với yêu cầu phát triển của đất nước trong giai đoạn mới. Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, thói quen tiếp nhận thông tin của công chúng thay đổi nhanh chóng và nguồn lực đầu tư cho báo chí cần được sử dụng hiệu quả hơn, việc rà soát, sáp nhập, hợp nhất hoặc giải thể những cơ quan báo chí hoạt động kém hiệu quả, trùng lặp về chức năng, nhiệm vụ là yêu cầu khách quan.

Thực tiễn cho thấy, trong nhiều năm qua, hệ thống báo chí nước ta có số lượng cơ quan báo chí lớn với nhiều loại hình khác nhau, song không ít đơn vị gặp khó khăn về nguồn nhân lực, tài chính và khả năng cạnh tranh trên môi trường số. Việc duy trì quá nhiều cơ quan báo chí có quy mô nhỏ, phân tán nguồn lực không chỉ làm gia tăng chi phí quản lý mà còn ảnh hưởng đến chất lượng thông tin và hiệu quả thực hiện nhiệm vụ chính trị, tuyên truyền.

Trong bối cảnh đó, chủ trương sắp xếp lại hệ thống cơ quan báo chí theo hướng giảm đầu mối nhưng tăng chất lượng được xem là giải pháp cần thiết. Việc sáp nhập hoặc hợp nhất các cơ quan có chức năng tương đồng sẽ giúp tập trung nguồn lực về nhân sự, tài chính và công nghệ, tạo điều kiện đầu tư đồng bộ cho hạ tầng số, phát triển các tòa soạn hội tụ và xây dựng mô hình cơ quan báo chí đa phương tiện hiện đại. Đồng thời, việc giải thể những đơn vị không còn đáp ứng yêu cầu hoạt động hoặc không phù hợp với quy hoạch phát triển báo chí cũng góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và sử dụng hợp lý ngân sách.

Tuy nhiên, quá trình sắp xếp cần được thực hiện trên cơ sở khoa học, khách quan và có lộ trình phù hợp, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của đội ngũ nhà báo, phóng viên, biên tập viên và người lao động đang công tác tại các cơ quan báo chí. Song song với việc tinh gọn bộ máy, cần có chính sách đào tạo, bồi dưỡng và chuyển đổi vị trí việc làm để đội ngũ người làm báo thích ứng với mô hình hoạt động mới, đặc biệt là nâng cao kỹ năng làm báo đa nền tảng, ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo.

Có thể thấy, việc sáp nhập, hợp nhất hoặc giải thể một số cơ quan báo chí không nhằm thu hẹp không gian báo chí hay hạn chế quyền tự do báo chí, mà hướng đến mục tiêu xây dựng một hệ thống báo chí tinh gọn, hiện đại, hoạt động hiệu quả và có sức cạnh tranh cao. Đây cũng là xu hướng phù hợp với quá trình cải cách bộ máy nhà nước, tinh giản tổ chức và nâng cao chất lượng hoạt động của các đơn vị sự nghiệp công lập, góp phần xây dựng nền báo chí cách mạng Việt Nam chuyên nghiệp, nhân văn và phát triển bền vững trong kỷ nguyên số.

9. Những thách thức trong quá trình triển khai thực hiện

Bên cạnh những điểm mới, việc đưa Luật Báo chí năm 2025 vào cuộc sống cũng đặt ra không ít thách thức.

Trước hết là yêu cầu sớm ban hành các nghị định và thông tư hướng dẫn chi tiết đối với những nội dung mới như quản lý AI trong hoạt động báo chí, cơ chế khai thác bản quyền số, hoạt động liên kết báo chí hay vận hành nền tảng số báo chí quốc gia.

Việc kiểm soát nội dung do AI tạo ra cũng là vấn đề phức tạp bởi rất khó xác định trách nhiệm khi phát sinh thông tin sai lệch, vi phạm bản quyền hoặc xâm phạm quyền riêng tư.

Ngoài ra, để các quy định về kinh tế báo chí thực sự phát huy hiệu quả, cần có hệ thống hạ tầng công nghệ đủ mạnh để kiểm soát việc khai thác, sử dụng và thanh toán bản quyền số. Nếu không có các giải pháp kỹ thuật đồng bộ, tình trạng sao chép trái phép nội dung vẫn sẽ tiếp tục diễn ra, ảnh hưởng đến nguồn thu chính đáng của các cơ quan báo chí.

Một thách thức khác là việc cân bằng giữa mục tiêu phát triển kinh tế báo chí với nhiệm vụ chính trị, xã hội của báo chí cách mạng. Trong quá trình mở rộng liên kết và đa dạng hóa nguồn thu, cần bảo đảm không thương mại hóa hoạt động báo chí, không để lợi ích kinh tế chi phối nội dung thông tin và giữ vững tính khách quan, trung thực, nhân văn của nghề báo.

10. Kỳ vọng về một nền báo chí hiện đại, chuyên nghiệp và nhân văn

Sự ra đời của Luật Báo chí năm 2025 đánh dấu một bước phát triển mới trong quá trình hoàn thiện thể chế về báo chí tại Việt Nam. Đây không chỉ là công cụ quản lý nhà nước mà còn là nền tảng pháp lý để thúc đẩy đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và phát triển kinh tế báo chí trong giai đoạn mới.

Nhân dịp kỷ niệm 101 năm ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam (21/6/1925 - 21/6/2026), việc đạo luật mới chuẩn bị có hiệu lực mang ý nghĩa đặc biệt đối với đội ngũ người làm báo cả nước. Luật tạo dựng hành lang pháp lý minh bạch, hiện đại và phù hợp với xu thế phát triển của truyền thông toàn cầu, đồng thời khẳng định vai trò của báo chí trong việc bảo vệ công lý, phản ánh tiếng nói của Nhân dân, lan tỏa những giá trị tích cực và góp phần xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa.

Trong thời gian tới, cùng với sự hoàn thiện của hệ thống văn bản hướng dẫn và sự chủ động đổi mới của các cơ quan báo chí, Luật Báo chí năm 2025 được kỳ vọng sẽ trở thành động lực quan trọng để xây dựng nền báo chí Việt Nam chuyên nghiệp hơn, hiện đại hơn, nhân văn hơn và đủ năng lực cạnh tranh trong kỷ nguyên số.

Luật sư NGUYỄN VĂN HẬU

Ủy viên Ban Thường vụ, Chủ nhiệm Cơ quan truyền thông,

Liên đoàn Luật sư Việt Nam.

Nguồn: TẠP CHÍ ĐIỆN TỬ LUẬT SƯ VIỆT NAM

https://lsvn.vn/luat-bao-chi-2025-tu-duy-doi-moi-toan-dien-trong-thoi-dai-cong-nghe-so-a174539.html